یک طرف ماجرا، آمار رسمی ایران است: حدود ۷ میلیون نفر در سکونتگاه‌های غیررسمی زندگی می‌کنند. طرف دیگر، داده‌های برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد، یا هابیتات، قرار دارد که می‌گوید در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۹.۸ میلیون نفر، معادل ۴۲.۳ درصد جمعیت شهری ایران، در شاخص مربوط به زاغه‌ها و سکونتگاه‌های غیررسمی قرار داشته‌اند.

آیا این یعنی نزدیک به ۳۰ میلیون ایرانی حاشیه‌نشین هستند؟ نه.

اختلاف این دو عدد، پیش از هر چیز به تفاوت در تعریف و روش اندازه‌گیری برمی‌گردد.

در آمار داخلی، سکونتگاه غیررسمی عمدتاً به محدوده‌های جغرافیایی مشخص و شناسایی‌شده‌ای گفته می‌شود که در برنامه‌های بازآفرینی شهری قرار دارند. اما هابیتات فقط محل زندگی را بررسی نمی‌کند؛ بلکه شرایط خود مسکن و دسترسی خانوار به خدمات پایه را هم وارد محاسبه می‌کند.

در این شاخص، عواملی مانند دسترسی به آب و خدمات بهداشتی مناسب، فضای کافی برای زندگی و دوام سازه‌ای مسکن بررسی می‌شوند.

بر اساس داده‌های هابیتات، سهم جمعیت شهری ایران در این شاخص از ۵۱.۷ درصد در سال ۲۰۱۰ به ۴۲.۳ درصد در سال ۲۰۲۴ رسیده است؛ اما با وجود کاهش سهم، تعداد افراد مشمول از حدود ۲۸.۲ میلیون به ۲۹.۸ میلیون نفر افزایش یافته است.

بنابراین این دو عدد، دو تصویر متفاوت از وضعیت سکونت در ایران هستند؛ نه دو آمار متناقض درباره تعداد حاشیه‌نشینان.